Pilihan Bahasa dan Lingua Franca Suku Kaum di Sarawak

Mohammed Azlan Mis

azlan_ukm@yahoo.com

Pusat Pengajian Bahasa dan Linguistik,

Fakulti Sains Sosial dan Kemanusiaan,

Universiti Kebangsaan Malaysia,

Abstrak

Kajian ini membincangkan lingua franca suku kaum Melayu, Iban, Cina dan Melanau di negeri Sarawak. Di Sarawak terdapat bermacam-macam suku kaum dan masing-masing menggunakan bahasanya sendiri. Oleh yang demikian, lingua franca di Sarawak merupakan bahasa yang dipilih untuk berhubung dan bertukar-tukar fikiran antara satu sama lain agar hubungan antara suku kaum menjadi lebih erat dan sejahtera. Tentu sahaja bahasa perhubungan yang dipilih telah menjadi milik bersama, difahami, sesuai dan tidak menimbulkan masalah. Kewajaran kajian ini bertunjangkan lingua franca yang bertitik tolak daripada maklumat pilihan bahasa semasa yang digunakan dalam kehidupan sehari-hari. Sesuatu bahasa itu akan terus dipilih dan digunakan oleh semua pihak sama ada semasa situasi formal atau tidak formal sekiranya bahasa tersebut memenuhi peranan lingua franca. Hasil analisis pilihan bahasa responden Melayu, Iban, Cina dan Melanau di negeri Sarawak, didapati pilihan bahasa Iban dan dialek Melayu Sarawak lebih tinggi jika dibandingkan dengan pilihan bahasa yang lain. Walau bagaimanapun, pilihan bahasa Iban dilihat digunakan dalam situasi tidak formal dan pilihan bahasa dialek Melayu Sarawak pula semasa situasi formal.

Kata kunci: lingua franca, pilihan bahasa, suku kaum, dialek Melayu Sarawak, bahasa Iban

Abstract

The aim of this research is to identify the the common language or lingua franca of Malay, Iban, Chinese and Melanau ethnics groups in Sarawak. There are several ethnic groups in Sarawak, the member of each communicating among themselves in their own language. At the same time, the ethnic groups also share and use a common language or languages to communicate with speakers of other languages spoken within the state. A lingua franca is approriate, comprehendible and does not give rise to communication problems. It is used in everyday life and will be automatically selected and used by speakers from different ethnic groups both in formal and informal situations. An analysis of the choice of language by Malay, Iban, Chinese and Melanau respondents in Sarawak shows that the Iban language and the Sarawak Malay dialect are most often chosen as the lingua francas of Sarawak. The Iban language is used in informal settings while the Sarawak Malay dialect is used in formal settings.

Keywords: lingua franca, language choice, ethnic groups, Sarawak Malay dialect, Iban language

RUJUKAN

Akmajian, A. et al., 1995. Linguistik: Pengantar Bahasa dan Komunikasi. Diterjemah oleh Aishah Mahdi dan Azizah Hussein. Dewan Bahasa dan Pustaka: Kuala Lumpur.

Asmah Haji Omar, 2003. Language and Language Situation in Southeast Asia: With a Focus on Malaysia. Universiti Malaya: Akademi Pengajian Melayu.

Asmah Haji Omar, 2004. The Encyclopedia of Malaysia. Jilid 9. Kuala Lumpur: Archipelago Press.

Asmah Haji Omar, 2007. “Teori Linguistik dan aplikasinya dalam memartabatkan Kajian Dialek Melayu”. Kertas Kerja Seminar Dialektologi Melayu (SEDIA). Anjuran Program Pengajian Melayu, Universiti Kebangsaan Malaysia. 27 Disember 2007.

Asmah Haji Omar, 2008. Ensiklopedia Bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Collins, J.T., 2004. “Malayic languages of Sarawak” dlm. The Encyclopedia of Malaysia. Jilid 9. Kuala Lumpur: Archipelago Press.

Dewa Putu Wijana dan Muhammad Rohmadi, 2006. Sosiolinguistik: Kajian Teori dan Analisis. Yogjakarta: Pustaka Pelajar.

Holmes, J. 2001. An Introduction to Sociolinguistics. Edisi Kedua. Longman: Malaysia.

http://ms.wikipedia.org/wiki/msyarakatSarawak

(Teks Penuh)

Hantar Maklum Balas Anda