Dialek Melayu di Lembah Sungai Krian: Variasi Melayu Saribas atau Rejang?

(The Malay Dialect in Krian River Valley: A Variation of Saribas or Rajang Malay?)

Chong Shin

chongshin2002@yahoo.com

Institut Alam dan Tamadun Melayu,

Universiti Kebangsaan Malaysia,

43600 Bangi, Selangor Darul Ehsan, Malaysia.

Tel.: +603-89213695

Abstrak

Di Sungai Krian (Sarawak), dialek Melayu merupakan lingua franca utama. Dialek ini dituturkan oleh suku Melayu di sepanjang sungai ini dan merupakan bahasa interaksi etnik utama di pekan Saratok. Setakat ini, hanya sedikit penelitian berkaitan dengannya dan tiada penelitian yang komprehensif, khususnya klasifikasi terhadap dialek ini. Jadi status dialek ini dan hubungannya dengan dialek Melayu di sekitarnya (dialek Melayu Saribas dan Rejang) belum dapat dipastikan lagi. Kajian ini menggunakan tiga ciri fonologi umum yang wujud dalam dialek Melayu Saribas dan Rejang, iaitu perubahan yang berlaku terhadap bunyi /-a/, /-ɣ/ dan /-l/ untuk menguji kedudukan dialek Melayu di Sungai Krian. Hasil kajian mendapati bahawa dialek Melayu tersebut merupakan variasi Melayu Saribas dengan memperlihatkan penjelmaan /-a/ kepada [-ɔ], /-l/ kepada [-a] atau [-y], dan /-ɣ/ kepada [-ə]. Hal ini berlainan daripada fonologi dialek Melayu Rejang yang mengalami pengekalan bunyi: /-a/ sebagai [-a] dan /-l/ sebagai [-l].

Kata kunci: dialek Melayu, Sungai Krian, Saribas, Rejang, fonologi

Abstract

In Krian river (Sarawak), Malay dialect is the main lingua franca.  It is spoken by the Malay community along this river and as an important interethnic interaction language in Saratok town. To date, only a few studies were carried out and no comprehensive classification is dealing with this dialect. Hence, the status of this dialect and its relationship with other Malay dialects spoken in the adjacent areas (i.e. the Saribas and Rajang Malay dialects) remain unknown. This study use three common phonological features appeared in Saribas and Rajang Malay dialects (the phonemes of /-a/, /-ɣ/ and /-l/) to examine the status of this Malay dialect. The research result found that the Krian Malay dialect is a variation of Saribas Malay by displaying the changes of /-a/ to [-ɔ], /-l/ to [-a] or [-y], and /-ɣ/ to [-ə], rather than Rajang Malay which shows the retentions of: /-a/ as [-a] and /-l/ as [-l].

Keywords: Malay dialects, Krian River, Saribas, Rajang, phonology

RUJUKAN

Abang Yusuf Puteh, 1996. River of the Dry Tears: The Poor Malays of Sarawak. Kuching: Shobra Publications Sdn. Bhd.

Chong Shin, 2003. “Research in Saribas Valley: An Interim Report”. Kertas kerja yang dibentangkan di Workshop on Ethnic Minorities in Southeast Asia, tajaan The Southeast Asia Studies Regional Exchange Program (SEASREP), anjuran Institut Alam dan Tamadun Melayu (ATMA), Universiti Kebangsaan Malaysia, 29-30 Mac.

Chong Shin,  “Bahasa Iban dan Dialek Melayu di Saribas” dlm. Sarawak Museum Journal LXII:83, hlm. 85-106, 2007.

Chong Shin, “Dialek-dialek Melayu di Lembah Baram” dlm. Jurnal SARI 27:2, hlm. 59-71, 2009.

Collins, J. T.,  “Kepelbagaian dialek Melayu Sarawak: Tinjauan di Sungai Saribas dan di Sungai Rejang” dlm. Jurnal Dewan 44:1, hlm.  2-17, 2000.

Collins, J.T., 1987. Dialek Melayu Sarawak. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Collins, J.T., 1999. Wibawa Bahasa: Kepiawaian dan Kepelbagaian. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Fatimah @ Salamiah Mahdini, 1996. “Kosa Kata dan Sintaksis Dialek Melayu Sibu”. Latihan ilmiah, Jabatan Persuratan Melayu. Universiti Kebangsaan Malaysia: Bangi.

Rahani Hosin, 2006. “Varian Melayu di Lembangan Batang Saribas: Satu Penelitian Dialek Geografi”. Disertasi. Universiti Kebangsaan Malaysia.

Wong, Khek Seng dan Aiwan@Noraini Alli, “Kosa kata Dialek Melayu Saratok: Satu Tinjauan Awal” dlm.  Jurnal Dewan Bahasa 40:6, hlm. 541-48, 1996.

(Teks Penuh)

Hantar Maklum Balas Anda